Content
Genezy gaiku należy jednak upatrywać nie w Świętach Wielkanocnych, a w przesileniu zimowo-wiosennym. Ten wyjątkowy zwyczaj kultywowany w porze jesienno-zimowej oraz wczesnowiosennej uznaje się za obrzęd, a więc coś uroczystego, symbolicznego i ważnego dla danej społeczności. W południowo-zachodniej i południowej Wielkopolsce zwyczaj chodzenia z zieloną gałęzią zachował się do dziś, choć w niektórych wsiach już tylko szczątkowo. Tradycja „Chodzenia z Gaikiem” w ogólnopolskiej tradycji obejmowała okres od początku marca do dnia św.
Jak zrobić gaik wielkanocny w domu?
W tym artykule omówimy, jak stworzyć swój własny gaik wiosenny, krok po kroku, oraz udzielimy praktycznych porad i wskazówek. Na ziemiach polskich przez wieki obchodzono domostwa z gaikiem (goikiem), zwanym też maikiem lub nowym latkiem. Przełom zimy i wiosny był w kulturze tradycyjnej świętowany w różny sposób.
Na tym terenie małe grupy dzieci i młodzieży obchodzą wieś z reguły w czwartą niedzielę postu. W niektórych regionach Polski zwyczaj ten zachował się do dziś, choć już tylko szczątkowo. Związany jest z obserwacją natury i odradzaniem się przyrody na wiosnę. Podał spis dzieł, zawierających pieśni i opisy powyższego zwyczaju (t. XXIII str. 475).
Pierwsze źródło wiedzy dla Polonii na całym świecie
W efekcie, obrządek ten przetrwał tylko w formie dziecięcej zabawy. Gdy Gaik "wprowadził już wiosnę do wsi", gospodynie częstowały jej mieszkańców jajami oraz dużymi kawałkami placków. Czasami na jej szczycie przywiązywano też lalkę jako symbol królowej wiosny.
Na przełomie XIX i XX wieku Zygmunt Gloger pisał, że chodzeniu z gaikiem towarzyszył czasem zwyczaj strojenia i obnoszenia „królowej wiosny” na zielonej gałęzi. Z przeprowadzonych przeze mnie rozmów i analiz nagrań wideo dostępnych w Internecie wynika, że gaik (maik, nowe latko) jest wciąż żywym zwyczajem w różnych częściach Polski, choć znanym tylko lokalnej społeczności i to w zmodyfikowanej postaci (np. podczas spacerów dzieci przedszkolnych). Oskara Kolberga w Przysusze organizuje powitanie wiosny – chodzenie z gaikiem. Tak powstały gaik lub maik, lato, nowe latko, lateczko zwiastowało nadejście upragnionej wiosny.
„Gaiczek zielony, pięknie przystrojony….”
- Wybierz nawóz o odpowiednim składzie, dostosowanym do potrzeb roślin kwitnących, i regularnie go stosuj zgodnie z zaleceniami producenta.
- Symbolizowała wszystko, co złe – była wyobrażeniem nie tylko zimy, ale również chorób i utrapień ciążących na ludziach i zwierzętach.
- Noszono wcześniej przygotowaną i odpowiednio udekorowaną lalkę w charakterze tryumfu nad pożegnaniem zimy.
- Gaik wiosenny wymaga regularnej pielęgnacji, aby zachować swój urok przez cały sezon.
- Regularnie usuwaj przekwitłe kwiaty oraz obcinaj przesuszone lub uszkodzone liście.
Przyszedł zatem czas na uroczyste powitanie wiosny. Orszak kończył swoją wędrówkę góralskie życzenia świąteczne poza granicami wsi, gdzie niszczono Marzannę. Z taką postacią w czwartą niedzielę wielkopostną, zwaną Czarną lub Białą, starsze i młodsze dziewczęta obchodziły całą wieś.
Jeśli wierzyć naszym przodkom, kolorowa, wiosenna gałązka wprowadzi do naszego domu nie tylko powiew wiosny, ale także radość i pomyślność. Tradycyjny gaik przygotowuje się z dużej, sosnowej gałązki, ale ten współczesny może być po prostu "bukietem" składającym się z kilku gałązek – łysych lub z baziami. Kolorowe ozdoby akcentują natomiast różnicę między bujną wiosną a martwą, smutną zimą. Taki gaik przygotowuje się z sosnowej gałęzi i przystraja kolorowymi wstążkami, wydmuszkami jaj, ozdobami z papieru i kwiatami. Możliwe więc, że za jakiś czas zwyczaj ten odzyska swoją dawną świetność. Piaskowski udokumentował ten obrzęd, a nawet sfilmował i nagrał piosenkę o gaiku, rozmawiał również z uczestnikami.
Wiosenne zwyczaje, związane z oblewaniem się wodą najczęściej realizowane są przez chłopców, polewających dziewczęta. Śmigus-dyngus czyli wiosenny zwyczaj polewania wodą panien, wykonywany przez kawalerów wywodzi się z obrzędów plemion słowiańskich. Zwyczaj chodzenia z zielonym gaikiem nie przetrwał próby czasu, dziś nie jest praktykowany. Wieczorem młodzież podpalała kukłę i paliła ogniska na znak odejścia zimy i przywitania wiosny. W tradycji mieliśmy do czynienia z corocznym obchodem dzieci z kukłą bogini Marzanny, podtapianiem jej, owiniętej płótnem i przyozdobionej koralikami. Pierwszego dnia wiosny, w czasie wiosennej równonocy uroczyście żegnamy odchodzącą zimę, witając jednocześnie nadchodzącą, długo wyczekiwaną wiosnę.
Gaik Maik – powitanie wiosny w Muzeum Kolberga
Gaik – ludowe święto słowiańskie poświęcone witaniu wiosny polegające na obchodzeniu wsi z ozdobionymi roślinami – najczęściej gałęziami lub małymi drzewkami. Pierwszy dzień astronomicznej wiosny wyznaczony na 21 marca przez długi czas na polskiej wsi nie był szczególnie świętowany. Tradycyjny wiosenny zwyczaj obnoszenia gaika odbywał się najczęściej we wtorek po Świętach Wielkiej Nocy lub po uroczystości Zielonych Świątków. W wielu niedużych miejscowościach corocznie praktykowany był zwyczaj obnoszenia gaika przez dziewczęta. Dziś topienie Marzanny stało się zwyczajem na pierwszy dzień wiosny, praktykowanym przez dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Pierwszym krokiem w tworzeniu gaika wiosennego jest wybór odpowiednich roślin.
Regiony obchodzenia zwyczaju
Gaik Zielony, czyli dużą, sosnową, zieloną gałąź, a czasem nawet i całą choinkę, przybraną kolorowymi wstążkami, ale także słoneczkami z karbowanego papieru, wydmuszkami jaj, dzwonkami i innymi "wiosennymi" ozdobami. Święto to wywodzi się prawdopodobnie od pogańskiego, słowiańskiego obyczaju "gajenia", czyli wyznaczania części obszaru leśnego na tzw. Jedną z nich jest zapomniany dziś gaik, który w swojej współczesnej, odświeżonej formie może być kluczowym elementem wielkanocnego wystroju wnętrz.
Majowego słupa, który stawał się miejscem zgromadzeń do świętowania. Innym zwyczajem, rzadziej spotykanym, było umieszczanie tzw. Na szczycie takich udekorowanych gałęzi umieszczano wspomnianą lalkę, z którą paradowano po wsi. Młode sosny oraz brzozy, a zajmowały się tym głównie dziewczęta i kobiety. Noszono wcześniej przygotowaną i odpowiednio udekorowaną lalkę w charakterze tryumfu nad pożegnaniem zimy.
Kolorowe ozdoby akcentują różnicę między bujną wiosną, a martwotą zimy. Zazwyczaj preferuje się rośliny jednoroczne o intensywnych kolorach, takie jak petunie, lobelie, pelargonie czy begonie. Niezależnie od przyjętej tradycji nasi przodkowie z wiosną wiązali wiele nadziei, wynikającej z rytmu odradzającej się przyrody.